از تو چیزی در نهان خواهند برد

چونکه چیزی فوت خواهد شد در آب

ترک کمتر گوی و بهتر را بیاب

            مثنوی معنوی

از محبت مسها زرین شود

از محبت مُرده زنده می کنند

از محبت شاه بنده می کنند

این محبت هم نتیجهء دانش است

کی گزافه بر چنین تختی نشست

دانش ناقص نداند فرق را

لاجرم خورشید داند برق را

                مثنوی معنوی

تا شناسد مرد را بی فعل وقول

در رود در قلب او از راه عقل

نقد او بیند نباشد بند نَقل

             مثنوی معنوی

او ز ننگ عاقلان دیوانه شد

او ز عار عقل کُند تن پرست

قاصدا رفتست و دیوانه شدست

              مثنوی معنوی

برحذر شو زین وجود ار زان دمی

در وجود ما هزاران گرگ و خوک

صالح و ناصالح و خوب و خَشوک

ساعتی گرگی درآید در بشر

ساعتی یوسف رخی همچون قمر

می رود از سینه ها در سینه ها

از ره پنهان صلاح و کینه ها

بلکه خود از آدمی در گاو و خر

می رود دانایی و علم و هنر

             مثنوی معنوی

کز عدو خوبان در آتش می زیند

یوسفان از مکر اخوان در چَهند

کز حسد یوسف به گُرگان می دهند

                    مثنوی معنوی

می رسید از وی جگرها را نمک

هین منه تو شور خود ای شوره خاک

پهلوی شور خداوندان پاک

               مثنوی معنوی

و اندک اندک روی خود را برگشود

جملهء ذرّات در وی محو شد

عالم از وی مست گشت و صحو شد

                مثنوی معنوی

هر که او زین کور باشد کوره نیست

برگ بی برگی ترا چون برگ شد

جان باقی یافتی و مرگ شد

                مثنوی معنوی

لاجرم ذاالنّون در زندان بود

چون قلم در دست غدّاری بود

بی گُمان منصور بر داری بود

                 مثنوی معنوی

ای سلامت جو رها کن تو مرا

              مثنوی معنوی

تن ز آب حوض دلها پاک شد

گِرد پایهء حوض دل گَرد ای پسر

هان ز پایهء حوض تن می کُن حذر

                      مثنوی معنوی

شد درخت خار او محکم نهاد

آن درخت بد جوانتر می شود

وین کَننده پیر و مضطر می شود

خاربُن در قوّت و برخاستن

خارکن در پیری و در کاستن

او جوانتر می شود تو پیرتر

زود باش و روزگار خود مَبر

خاربُن دان هر یکی خوی بدت

بارها در پای خار آخر زدت

             مثنوی معنوی

نه بدن از سبز پوشان می شود

نی صدای بانگ مشتاقی درو

نی صفای جُرعهء ساقی درو

              مثنوی معنوی

بانگ او زین کوه دل خالی مباد

                      مثنوی معنوی

رو چو برهان محقق نور شو

چون ز خود رستی همه برهان شدی

چونکه بنده نیست شد سلطان شدی

                    مثنوی معنوی

دل ز هر علمی صفایی می برد

وز قران خاک با بارانها

میوه ها و سبزه و ریحانها

وز قران سبزه ها با آدمی

دلخوشی و بی غمی و خّرمی

وز قران خرّمی با جان ما

می بزاید خوبی و احسان ما

قابل خوردن شود اجسام ما

چون برآید از تفرّج کام ما

           مثنوی معنوی

گر چه جغدانید شهبازان شوید

                   مثنوی معنوی

والله از جمله حریصان بتّر است

                 مثنوی معنوی

هر دم آرد رو به محرابی جدید

                   مثنوی معنوی

لیک بر محروم بانگ چوب بود

                  مثنوی معنوی

بر امید عِز در خواری خوشند

بر امید عِز ده روزهء خُدوک

گردن خود کرده اند از غم چو دوک

                مثنوی معنوی

از جهتهای دگر پُر عایده ست

                 مثنوی معنوی

عالم معنی بماند جاودان

چند بازی عشق با نقش سبو

بگذر از نقش سبو رو آب جو

صورتش دیدی ز معنی غافلی

از صدف دُرّی گُزین گر عاقلی

لیک اندر هر صدف نبود گُهر

چشم بگشا در دل هر یک نگر

              مثنوی معنوی

با خصال بد نیرزد یک تسو

ور بود صورت حقیر و ناپذیر

چون بود خُلقش نکو در پاش میر

                    مثنوی معنوی

پس عوض دیدن ضد ترسیدن است

                  مثنوی معنوی

کی بُدی فارغ وی از اصلاح خویش

غافل اند این خلق از خود ای پدر

لاجرم گویند عیب همدگر

               مثنوی معنوی

دیدنت مُلک جهان ارزیدیی

                 مثنوی معنوی

متهم دارم وجود خویش را

باشد او در من ببیند عیبها

من نبینم در وجود خود شها

من نبینم روی خود را ای شمن

من ببینم روی تو تو روی من

                   مثنوی معنوی

چشم صاحب حال و گوش اصحاب قال

                    مثنوی معنوی

این زبان پرده ست بر درگاه جان

چونکه بادی پرده را در هم کشید

سِرّ صحن خانه شد بر ما پدید

کاندر آن خانه گُهر یا گَندم است

گنج زر یا جمله مار و کژدم است

                   مثنوی معنوی

جمله دریا گوهر گویاستی

نور هر گوهر کزو تابان شدی

حق و باطل را ازو فرقان شدی

                مثنوی معنوی

دشمن آن باشد که قصد جان کند

دشمن آن نبود که خود جان می کنََد

نیست خُفاشک عدُوّ آفتاب

او عدُوّ خویش آمد در حجاب

                 مثنوی معنوی

بلکه از جمله کمیها بتر است

           مثنوی معنوی

هان مشو هم زشت رو هم زشت خو

                  مثنوی معنوی

راه عقل و جان خود را خود زدند

            مثنوی معنوی

نزد دانا خویشتن را کن گرو

یا محک باید میان جان خویش

ور ندانی ره مرو تنها تو پیش

                  مثنوی معنوی

بی نیاز از نقش گرداند ترا

معنی آن نبود که کور و کر کند

مرد را بر نقش عاشقتر کند

                  مثنوی معنوی

دولتش از آب حیوان ساقی است

خود هم او آب است و هم ساقی و مست

هر سه یک شد چون طلسم تو شکست

                         مثنوی معنوی